Doğunun Acı Güzelliği: Deq

    Geçmişten günümüze toplumların çeşitli anlamlar yükleyerek benimsedikleri dövme sanatı, insanlık tarihi kadar eskidir.  Görüldüğü her toplulukta farklı anlamlar taşıyan dövmenin ilk izleri M.Ö. 3351 ile 3017 yılları arasında Eski Mısır’ da bulunan bir mumyadan anlaşılmıştır.                                                                                                                     

Hindistanlılar, Japonlar, Amerika Yerlileri ve Afrika’daki toplumlarda dövme, genellikle süs olarak yapılmıştır. Türk tarihinde de köklü bir geçmişi olan dövme, özellikle son zamanlarda gençler arasında çok yaygındır. Ben size Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde çok eski bir gelenek olan Deq’ten bahsedeceğim;

   Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde özellikle Mardin ve Şanlıurfa’da yaygın olan ve “acı güzellik” diye adlandırılan Deq; Şamanizm, Paganizm, Animizm, Budizm, Manihaizm, Zerdüştlük gibi inançların da izlerini taşır. Mardin’de Arap sanatı olarak bilinen Deq, zamanla Kürtlere de geçerek günümüze kadar gelmiştir. 

    Türkçe ‘de dövme anlamına gelen Deq’in Kürtlerdeki karşılığı Deq, Daq iken Araplarda Vesm, Vesn bazen de Deq olarak isimlendirilir. Dövme yapan erkeğe “Dekkak”, kadına Dekkake; dövme yaptıran erkeğe “ Medkuk” denilirken kadına “Medkuke” denilir.                                                                                                                

Giderek azalsa da hala bu geleneği devam ettirenler vardır. Gençler tarafından çok tercih edilmeyen deq,  genelde yaşlılar arasında yaygındır.

   Mardin’de genellikle kadınlarda görülen “deq” çoğunlukla karşı cinse daha çekici ve güzel görünmek için yapılır. Nazardan koruduğuna inanların yanında, hastalıklara iyi geldiği de söylenilir. Vücudun farklı yerlerine yapılan bu dövme sanatının bereket getirdiğine, romatizmaya iyi geldiğine, uğur getirdiğine, migren gibi çeşitli baş ağrılarına iyi geldiğine inanılır. Bundan 50 – 60 yıl önce Mardin’ de modaydı. Hatta yapılışı öyle yaygındı ki, deq yapmayanlar toplumda yadırganırdı.

   Deq’in yapımı ise şöyle gerçekleşiyor;  öncelikle dövme yapacak kişinin isteğine göre vücudunun istediği bölümüne istediği şekilleri seçmesiyle başlıyor. Ardından seçilen şekiller vücuda çiziliyor. Bundan sonra, odanın bir köşesinde sürekli yanan idare lambasından duvara bulaşan isi kazıyarak içine kız çocuğu emziren annenin sütünü ve öd ekleyerek özel bir karışım elde ediyor ve iğneyle dövülen karışım, derinin altına sokuluyor. 7 Ayrı iğneyle yapılan dövme işlemi, istenilen düzeye getirildikten sonra, yaranın üstü temiz bir bezle kapatılıyor. Yaklaşık bir haftanın sonunda yara iyileşiyor. Birkaç kez kabuk bağlayıp soyulan deri, en son mavi rengine dönüşüyor. Karışımda kullanılan kız çocuğunun sütü sayesinde, yapılan dövmeler ömür boyu kalıcı oluyor.   

            Eski dönemlerde çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılan deq,  genelde erkeklerin şakak, burun ve alnında yapılırken; kadınların ise, çene, göğüs, ayak bilekleri, dudak ve çevresi, el bölgelerine yapılır.

  Deq sanatını Mardin’de icra eden kişiler, deq’in “yalnızca bedene resim işlemek değil; toplumun bütün geleneklerini ve felsefesini de zihne kazımaktır” , der. Yani sadece güzel görünmek adına yapılmaz. Aynı zamanda yaşanmışlıkları da içinde barındırır. Öyle ki yapılan her dövmeye bir anlam yüklenmiştir. Ortaya çıkarılan her işaretin farklı anlamı vardı. Bu işaretler kimi zaman sevinci kimi zaman hüznü kimi zaman ayrılığı kimi zaman sevdayı kimi zaman özlemi temsil eder. Mardin’in Nusaybin ilçesinde yaşayan ve Deq sanatının ustası olan Peyrüze Yıldırım, “Şair içini dökmek için şiir yazar, ressam resim çizer, şarkıcı şarkı söyler, bu tür sanatlar duygu aktarımıdır aslında” diye anlatır. Dövmeleri de çeşitli duyguların dışa vurumu olarak tanımlar.

   Mardin’deki dövme sanatıyla alakalı birtakım araştırmalar yapılmıştır. Araştırma sonuçlarında Mardin dövmelerindeki bazı işaretlerin Orhun, Yenisey yazıtlarında kullanılan Runik alfabesiyle çok fazla benzediği görülmüştür.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Şaha Çimen - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Mardin Haber Ajansı Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Mardin Haber Ajansı hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Mardin Haber Ajansı editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Mardin Haber Ajansı değil haberi geçen ajanstır.

01

Fatih Özkan - Çok trajik bir öykü. Okurken çok duygulandım.

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 13 Nisan 23:30


Anket Hangi belediye başkanı daha başarısız?