Kürtçe Dengbêj Ne Demek? Dengbêjlik Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

Dengbêj, Kürt sözlü edebiyatında kilam ve stran söyleyen sanatçıların adıdır. Dengbêj sözcüğünün kelime anlamı; deng 'ses', bêj 'söyle'dir. Bu kelime, sözün ahenkle icra edilmesini sağlayan kişi anlamında kullanılmıştır.

Dengbêj, Kürt sözlü edebiyatında kilam ve stran söyleyen sanatçıların adıdır. Dengbêj sözcüğünün kelime anlamı; deng 'ses', bêj 'söyle'dir. Bu kelime, sözün ahenkle icra edilmesini sağlayan kişi anlamında kullanılmıştır.

Dengbêjler genellikle köyden köye dolaşarak, hayatlarını söyledikleri destanlar, kılamlar, ilahiler ve hikayeler ile sürdürmektedirler. Bazıları erbane (tef), bılur (kaval) gibi çalgılarla söyleseler de, dengbêjlerin çoğu herhangi bir çalgı aleti kullanmadan, gırtlak gücüne dayanarak sanatlarını icra ederlerdi. Kahramanlıkların anlatıldığı ve ‘şer’ denilen sıtranlardan (şarkı) avcılığa, baharın güzelliği ‘kılam’lardan, düğün ve eğlencedeki mutluluktan, zaferlerin heyecanına kadar, hastalıktan kaynaklı acılardan, haksızlık ve birçok konu, değişik şekillerde sanatsal olarak sözlü Kürt edebiyatında yerini almıştır.

Dengbêj kelime manası olarak sese biçim, hayat, renk veren anlamındadır. Dengbêjlerin seslerini kullanarak yarattıkları yapıtlara lawik ve kilam denir. Dengbêjlik dil aracılığıyla; tarihi, sosyal ve kültürel içeriğe sahip bir gelenektir. Bu manada 'dengbêj' vakalardan ibaret bir tarihi bildirendir.

Dengbêjlik sanatı sonradan bir edebi akım/ekol olarak, A.bedir tarafından kurulmuş, ‘Dengbêjesk Edebiyat Akımı’ olarak isimlendirilmiştir. Bu akımı temsil eden kitaplar ‘Xemzêm’ JJ Yayınları/2016 ve ‘Warê Firaran’2021 Lîs Yayınları’ndan yayınlanmıştır. Bu akım; ‘heterotime, heteroperson ve heterotopia’ kavramlarını‘Warê Firaran’ isimli romanda işleyerek, bu kavramları akımın temel özellikleri haline getirmiştir. 

10 Haz 2022 - 10:38 - Kültür & Sanat